Mendigoxaliarena

Lauaxetaren olerki hau Antton Valverdek musikatua



Eñaut Elorrietak (KEN7) "Lauaxeta_2005-ehungarrenean_hamaika" diskan musikatu duen Lauaxetaren olerkia.





Esteban Urkiaga, "Lauaxeta" Laukizen jaio zen 1905ean eta Mungian bizi. Durangoko jesulagunen ikastetxean latina eta erretorika ikasi ondoren, abadetza-ikasketak egin zituen Loiolan eta Oñan, baina mezaberria eman baino lehenago utzi egin zuen komentua. Loiolan euskaltzaletu eta literatur zaletu zen, aita Estefania irakasle euskaltzalearen eta Euskal Akademia osatzen zuten lagunekin, Zaitegi eta Ibinagabeitiarekin, besteak beste, Garai hartan latineko klasikoen itzulpenak egin zituen. Espainian Francoren Altxamendua sortu zenean, zeregin guztiak alde batera utzi eta Eusko Gudarostean sartu zen. Komandante-graduarekin, milizien antolaketan eta propaganda-lanetan aritu zen. Gudari aldizkaria eta euskarazko Eguna egunkaria kaleratu zituen.

Eginkizun horietan ari zela, Gernikako bonbardaketaren ondorioez argazkiak egin nahi zituen kazetari frantses bati laguntzera joan zen. Faxistek preso harrapatu eta Gasteizera eraman zuten Lauaxeta. Heriotza-zigorra ezarri eta fusilatu egin zuten. Heriotzaren zain zegoela idazki hunkigarriak idatzi zituen

ilargia

Toki atzizkiak

lORETXO- Eskixu

SU TA GAR

Hator Hator

abuztua

Agur Txola, agur

Etxean eta bakarrik uzten dudan bakoitzean,

berak bi urteko umearen buruaz,

paseatzera noala pentsatzen du

eta baita borroka egitera ere, adibidez parkera,

adibidez ahate harroekin

zalapartaka iturri ingurutan.

Baina halaere, inork z luke esango

juzku txarreako oera duenik,

berak ez baitaki ezer,

esate baterako lanaz

esate baterako medikuetara,

buruko minez dabilelako edo,

joan beharra daukanaren kezkaz.

Ez dio heriotzari batere beldurrik,

ez da arduratzen bonba edo poliziez,

ez da larritzen, are eta guxiago, nonbait

adibidez Espainan

adibidez hogeigarren mende bukaeran,

ixiltasunez inguratuta dauden

esterminiozko gartzelak direla eta.

baina halaere, inork ez luke esango,

bihotz gihartsukoa denik

dardar batean jartzen baitute

esate baterako petrdoek

esate baterako gazte batzuk

gorriz pintatutako porteriarantz edo

bere gainetik bidaltzen dituzten balioek.

Eta jan, lehertu arte jango luke,

haragia, gazta eta berriro haragia

bere plateratik edo nire eskutik

eta baita zabor poltsetatik ere

adibidez Bilbon,

adibidez eskale batekin lehian

hortzak patata azal artean sartuz.

baina halere, inork ez luke esango

jatun baldarra denik

instantera galtzen baitu gogoa

esate baterako zapuzten denean

esate baterako norbaitek hitz txar bat

inolako amazoirik gabe edo,

oihuka esaten dion bakoitzean.

Duela gutxi, gutxi zahartu egin zen

goizetik gauera, bat-batean,

eta galdu egin zuen bizitasuna

eta baita estimazioa ere

adibidez eder zaleena

adibidez aurreko garaietan,

eskaileretan aurkitzen zutenean edo,

agur egiten zioten auzoena.

Baina halaere, inork ez luke esango

munduak erabat ahaztuduenik,

ni akordatu egiten bainaiz berarekin

esate baterako gau batzuetan

esate baterako autopistatik noala

eta gogoratu beste batzuk jakintsuagoak edo

beren seme-alabekin gogoratzen diren bezala